غزنویان و امام رضا(ع)
دل در کلام مولا علی(ع)
ابومنصور سبکتکین بنیانگذار و پادشاه غزنوی، بخشی از قبه شریف رضوی را بعد از آبادانیهای شاهان سامانی، تخریب کرد و زیارت آن را ممنوع ساخت. اما فرزندش سلطان محمود در زمان پادشاهی خود، شبی امیرالمؤمنین علی7 را در خواب دید که حضرت با لحن تند و توبیخ آمیزی از او پرسید: «إلى متى هذا؟»، یعنی تا کی بنای فرزندم این چنین باشد؟[1] سلطان بعد از این خواب، به «ابوالفضل سوری ابن معتز»[2] که در آن زمان حاکم نیشابور بود، دستور داد تا به عمارت و مرمت حرم رضوی بپردازد.[3] ابن اثیر در ذیل حوادث سال 421 و ذیل عنوان «ذکر بعض سیره یمین الدوله» مینویسد: سلطان محمود غزنوی عمارت مشهد طوس را كه مرقد علی بن موسی الرضا7 و رشید در آن است، پس از تخریبی كه پدرش سبكتكین غزنوی در قبه به وجود آورد از نو ساخت و بنایی زیبا بر آن بنیاد نهاد.[4]
سلطان مسعود غزنوی نیز نسبت به حرم مطهر امام رضا7 بی تفاوت نماند. او به «سوری بن معتز» که در آن عهد صاحب دیوان خراسان بود؛ دستور داد تا خدماتی نسبت به بارگاه ملکوتی امام رضا7 داشته باشد. سوری به دنبال دستور سلطان مسعود به ساخت و ساز مجدد حرم رضوی اقدام کرد. بنا به گفته کارشناسان تاریخ حرم رضوی، مناره کنونی کنار گنبد مطهر امام رضا7 از آثار ماندگار عصر طلائی محمود و مسعود غزنوی است که تاکنون باقی مانده است.[5]
جالب اینکه: باسورث با طرح بخشهای از عملکرد سیاسی و اجتماعی «سوری بن معتز» و بیان اینکه او کارهای منفی و غارتگریهای بسیاری در خراسان انجام داده و سرانجام به درد وجدان گرفتار شده بود؛ مینویسد: «سوری تا حدی کوشیده بود تا با انجام خدمات عمومی و دادن صدقات، زخم وجدانش را مرهم گذارد. از آن جمله مشهد علی بن موسی الرضا را که ابوبکر شهمرد کدخدایی سابق فایق آبادان کرده بود، بر آبادانیش بیفزود. منارهای بر آن ساخت و دیهی خرید و جهت حفاظت آن وقف کرد.»[6]
***
که من شهر علمم علیم در است درست این سخن قول پیغمبر است
[1]. الکامل، ابن اثیر، ج 9، ص 401.
[2]. در مورد شناسایی این فرد ر.ک: دیبای دیداری (متن کامل تاریخ بیهقی)، مقدمه و توضیحات از دکتر محمد جعفر یاحقی و مهدی سیدی، بخش توضیحات تاریخی، ص 793؛ تاریخ غزنویان، باسورث، ص 84 – 85.
[3]. برخی عامل سلطان در آن ایام را «ابوبکر شهمردی» دانسته اند که قبلا از طرف فائق کدخدای طوس بود. با این فرض، سلطان به او دستور داد تا به بازسازی بقعه مبارک امام رضا(ع) بپردازد و حرم مطهر را تجدید بنا کند. (دیبای دیداری (متن کامل تاریخ بیهقی)، با مقدمه و توضیحات دکتر محمد جعفر یاحقی و مهدی سیدی، بخش توضیحات تاریخی، ص 777.)
[4]. و جدّد عمارة المشهد بطوس الّذي فيه قبر عليّ بن موسى الرضا، و الرشيد، و أحسن عمارته، و كان أبوه سبكتكين أخربه، و كان أهل طوس يؤذون من يزوره، فمنعهم عن ذلك؛ (الکامل، ابن اثیر، ج 9، ص 401).
[5]. به نقل از: مهدی سیدی، مورخ و پژوهشگر در برنامه تلویزیونی که در ایام ولادت امام رضا(ع) (ذی القعده 1432) از شبکه اول تلویزیون ایران پخش شد.
[6]. تاریخ غزنویان، ص 85 – 86.
از اهالی قریه کوچک و باصفای دهکده خاسار سانچارکم. دیر زمانی است که با نگارش مانوسم و تاکنون مطالبی در موضوعات ادبی و دینی و تاریخی و رجالی نوشته و در صفحات کتاب ها و مجلات و روزنامه ها به نمایش گذاشته ام. معتقدم آن روز که نتوانم بنوییسم آن روز زمان مرگم فرا رسیده است. الهی که آن روز مباد تا به قول سعدی شیراز بتوانم با خلق آثاری؛ عمری جاودان یابم.